Wat begon als een pilot binnen het gebiedsteam in Meerhoven, Strijp, Gestel, is inmiddels aan het uitgroeien tot een succesvolle en structurele manier van werken. De leefstijlaanpak, waarmee cliënten vanaf de start van hun behandeling actief aandacht besteden aan factoren als slaap, voeding, beweging, zingeving en sociale relaties, laat zien dat leefstijl een vanzelfsprekend onderdeel kan zijn van de geestelijke gezondheidszorg.
Volgens psychiater en leefstijlarts Lisette Rops zijn zowel cliënten als hulpverleners enthousiast over de resultaten. Dat enthousiasme was er niet vanzelfsprekend vanaf het begin. Zorgprofessionals onderschreven het belang van leefstijl, maar vroegen zich wel af hoe zij dit konden inpassen in hun toch al drukke werk. Ook leefde de vraag of cliënten hier wel behoefte aan hadden. "Van tevoren dachten sommige zorgprofessionals dat cliënten misschien niet zaten te wachten op vragen over gewicht, bloeddruk of andere lichamelijke aspecten. Maar dat bleek onterecht. Cliënten vinden het prettig dat er naar hun hele gezondheid wordt gekeken. Ze voelen zich serieus genomen en gezien als mens in z’n geheel", aldus Lisette.
Die positieve reacties maakten het ook voor behandelaren makkelijker om de nieuwe werkwijze te omarmen. Daarnaast levert de leefstijlaanpak concrete voordelen op voor de kwaliteit van zorg. De leefstijlanamnese en aanvullende metingen geven een vollediger beeld van de gezondheid van cliënten en bieden aanknopingspunten voor cliënten om mee aan de slag te gaan.
Meer deelname aan leefstijltrainingen
De leefstijltrainingen vormen een belangrijk onderdeel van de aanpak. In het gebiedsteam waar de pilot werd uitgevoerd, is het verschil met andere gebieden duidelijk zichtbaar. "We zien dat er aanzienlijk vaker wordt verwezen naar leefstijlgroepen. Waar in andere gebieden af en toe één groep draait, lopen er in dit gebiedsteam continu twee leefstijltrainingen naast elkaar."
Hoewel er volgens Lisette nog ruimte is voor verdere groei, zijn de eerste resultaten positief. Ongeveer zestig procent van de cliënten neemt deel aan een leefstijltraining. "Mijn ambitie ligt hoger, maar we bereiken al veel meer mensen dan voorheen. We bieden cliënten kennis over de invloed van leefstijl op mentale gezondheid en helpen hen daar daadwerkelijk mee aan de slag te gaan." Opvallend is de waardering van deelnemers. "De training wordt heel hoog gewaardeerd. En als mensen eenmaal gestart zijn, maken ze de training vrijwel altijd af."
Opstap naar verdere behandeling
Volgens Lisette heeft de leefstijlgroep nog een belangrijk extra effect. De trainingen verlagen de drempel naar andere vormen van groepsbehandeling. "Veel mensen vinden een groep vooraf spannend. Ze zijn bang dat ze problemen van anderen meenemen of voelen weerstand tegen groepscontact. De leefstijltraining is een gestructureerde en positieve groep waarin veel aandacht is voor wat mensen wél kunnen. Daardoor ervaren cliënten dat een groep ook veilig en helpend kan zijn. Vervolgens wordt de stap naar andere groepsbehandelingen kleiner."
Unieke aanpak binnen de Nederlandse ggz
Wat GGzE volgens Lisette onderscheidt van andere instellingen, is dat leefstijl geen apart aanbod is voor een selecte groep cliënten. "Bij veel ggz-instellingen bestaat een aparte leefstijlpoli waar cliënten naartoe verwezen kunnen worden. Vaak komen daar mensen terecht die al gemotiveerd zijn of interesse hebben in leefstijl. Wij kiezen bewust voor een andere aanpak. Wij bieden leefstijl aan alle cliënten aan." Dat vraagt meer van professionals, maar sluit volgens haar beter aan bij de bedoeling van de landelijke richtlijnen. "Leefstijlinterventies werken. Dan vind ik het eerlijker dat iedere cliënt dezelfde kansen krijgt. Niet alleen de mensen waarvan je vooraf denkt dat ze ervoor openstaan."
Juist bij cliënten die minder snel uit zichzelf met leefstijl aan de slag gaan, ziet zij grote winst: "Als je iemand van een 3 naar een 5 krijgt, levert dat vaak meer op dan iemand van een 8 naar een 9 brengen."
Kleine stappen, grote effecten
Een belangrijke succesfactor is volgens Lisette de manier waarop leefstijl bespreekbaar wordt gemaakt. Niet door op te leggen wat iemand moet doen, maar door kennis te delen en samen te onderzoeken waar motivatie zit. "Cliënten vragen zich vaak af: wat kan ik zelf doen? Tegelijkertijd zijn veel mensen ontmoedigd geraakt doordat eerdere pogingen niet lukten. Daarom richten we ons op kleine, haalbare stappen."
De gesprekken gaan daarbij verder dan alleen voeding of beweging. Ook thema's als zingeving spelen een belangrijke rol. "Zingeving is één van de pijlers van leefstijl en leidt vaak meteen tot mooie gesprekken. Je komt snel tot de kern en creëert verbinding. Vanuit die gesprekken raken vanzelf ook andere leefstijlthema's aan bod."
Van succesvolle implementatie naar opschaling
De leefstijlaanpak is inmiddels de standaard werkwijze binnen GGzE Meerhoven, Strijp, Gestel. De volgende stap is uitbreiding naar andere gebiedsteams binnen de ambulante volwassenenzorg. Samen met een collega werkt Lisette aan een implementatietoolkit, waarmee de aanpak sneller en eenvoudiger kan worden uitgerold. "We schrijven nu een toolkit waarmee andere teams dezelfde stappen kunnen zetten. Die gaan we eerst testen en daarna verder verfijnen. Uiteindelijk is de ambitie dat alle gebiedsteams hiermee gaan werken."
Daarmee komt een toekomst dichterbij waarin leefstijl voor iedere cliënt vanzelfsprekend onderdeel is van de behandeling. "Als iemand bij GGzE in zorg komt, willen we dat leefstijl net zo vanzelfsprekend wordt meegenomen als andere onderdelen van de behandeling. Omdat we weten dat het invloed heeft op mentale gezondheid. En omdat iedere cliënt die kennis en ondersteuning verdient", zegt Lisette.
